یکشنبه, نوامبر 19, 2017

 

سفالگری از جمله باستانی ترین هنرهای بشری و در واقع سر منشاء هنر تولید کاشی و سرامیک است که نخستین آثار این هنر در ایران به حدود 10.000 سال قبل ازمیلاد می رسد که به صورت گل نپخته بوده و آثار اولین کوره های پخت سفال به حدود 6000 سال قبل از میلاد برمی گردد.

ادامه پیشرفت در صنعت سفالگری منجر به تغییراتی در روش تولید که شامل تغییر کوره ها، اختراع چرخ کوزه گری ونیز کیفیت مواد سفالگری نظیر رنگ آمیزی و لعاب کاری بوده است . زمان آغاز لعاب کاری که امکان ضدآب کردن و همچنین نقاشی کردن وزیباسازی ظروف و سفال ها و تهیه کاشی را مقدور میکرد به حدود 5000سال پیش می رسد.

روش و دانش لعاب کاری از بابل به نقاط دیگر ایران رواج یافت. بعد از اسلام با تشویق استفاده از ظروف سفالی و سرامیکی به جای ظروف فلزی، طلا ونقره؛ صنعت سفالگری رشد تازه  ای یافت و از صنعت سفال سازی و کاشی سازی برای آرایش محراب مسجد، ضد آب کردن دیوار حمام ها، ایجاد حوض و آب نماو انتقال ظروف و خمره و لوازم وکوزه ها همچنین شیب بندی بامها  استفاده شده است.

تاریخچه کاشی

اشکال اولیه کاشی های سرامیکی مربوط به دوران قبل از تاریخ است وقتی که استفاده از رس به عنوان یکی از مصالح ساختمانی در چندین تمدن اولیه توسعه یافت . کاشی های مدرن اولیه به طور زمخت شکل داده شده بود و استقامت کاشی های امروزی را نداشتند. مصالح کاشی ها از کف رودخانه ها استخراج شده در بلوکهای ساختمانی فرم داده و درآفتاب خشک می شدند. کاشی های اولیه خام بوده اند ولی حتی در 6000سال قبل مردم با استفاده از رنگ زدن و کنده کاری ظریف روی کاشی ها از آن ها برای تزیین استفاده می کردند.

                       

 

صنعت سرامیک در واقع محدود به ساخت ظروف،وسایل و قطعات سفالی ساده گذشته نیست و کاربردی شگرف در همه ابعاد تمدن و تکنولوژی نوین بشر امروز دارد.روش ساخت و تهیه کلیه وسایل سرامیکی تقریبا یکی است و بسته به کاربرد، تفاوت های جزئی در روش تولید دارد.

کاشی های پخته شده(FiringTile)

مصری های باستان، اولین کسانی بودند که کشف کردند کاشی های رسی پخته شده در کوره محکم تر و در برابر آب مقاوم ترند.

بسیاری از تمدن های باستان از کاشی های مربعی کوچک پخته شده رسی برای تزیین در معماری استفاده می کردند.

ساختمان های شهرهای قدیمی بین النهرین با سفالینه های قرمز بدون لعاب و کاشی های رنگارنگ نماکاری شده بودند، یونانیان و رومیان باستان از سرامیک در کف، سقف و حتی لوله کشی درون ساختمان ها استفاده می کردند. چینی ها ازرس سفید رنگ به نام کائولین استفاده می کردند تا بتوانند سرامیک مقاوم و سفید رنگی به نام چینی (porcelain) تولید کنند. در اروپای قرون وسطی ازکاشی ها در کف کلیساها استفاده میشد.در سراسر قاره اروپا بیزاسن ها به بهترین شکل از کاشی های کوچک در مقیاس های کوچک استفاده می کردند.آن ها با استفاده از کاشی، شیشه و سنگ الگوهای موزاییکی پر مفهوم و زیبایی خلق کرده اند.

کاشی های لعابدار (Glazing Tile)

سرامیک های ایرانی تحت تاثیر کاشی های وارد شده از چین بودند این کاشی های که برای مقاصد تزیینی استفاده می شدند در سراسر آسیای جنوبی، آفریقای شمالی ، اسپانیا و حتی اروپا نیز پخش گردید، از آنجا که هنر اسلامی ازتخیلات انسانی سرچشمه می گرفت و در پیشرفت و توسعه دین اسلام تاثیرگذار بود ، صنعتگران به ارائه کاشی های با رنگ روشن و مرصع با بافت پیچیده روی آوردند.

 

                        

     

                                                                                    

کاشی های لعابی پررنگ در الگوهای موزاییک بزرگ و تغییر رنگ های ظریف کنارهم چیده می شدند ، صنعتگران مسلمان از اکسید های فلزی مانند قلع ، مس، کبالت ، منیزیم و آنتیمون برای لعاب کاشی استفاده می کردند که لعابی درخشنده تر و محکم تر حاصل می نمود.

در قرن پانزدهم کاشی های با لعاب اکسید فلز در ایتالیا متداول شد و به تدریج در بین صنعتگران شمال ایتالیا نفوذ کرد، مراکز تجاری مهم اروپایی به این موتیفهای محلی اهمیت دادند به طوری که برخی از این کاشی ها هنوز هم استفاده می شوند مانند کاشی دلفت(از دلفت هلند) و کاشی ماجولیکا(از مایورکای اسپانیا).

کاشی های  مدرن(Modern Tile)

امروزه اغلب شرکت های سازنده تجاری از روش پرس خاک(press dust) استفاده می کنند. ابتدا مخلوط مواد در شکل مورد نظرپرس شده و سپس لعاب زده می شود (ممکن است هم لعاب زده نشود)و سپس در کوره پخت میشود ، برخی ازصنعتگران ممکن است با پرس ملات یا با پهن کردن خمیر و قطع آن با استفاده از قالب همانند شیرینی پزها کاشی ها را با شکل موردنظر تولید کنند.

روش برش کاشی هرچه باشد نیاز به پخته شدن دارد تا سخت شود. خلوص رس، دفعات پختن و دمای کوره عواملی هستند که در تعیین قیمت و کیفیت کاشی تاثیر گذارند . دمای کوره از900 تا 2500 درجه فارنهایت معتبر است . هرچه دمای کوره کم تر باشد تخلخل کاشی بیش تر بوده و لعاب نرم تر است. دمای بالاتر، کاشی متراکم تر و لعاب محکم تری تولید می کند.

 

منبع: همشهری آنلاین